PROOF OF GENIUS #10  Trix van der Grinten — De kunst van het blijven spelen

PROOF OF GENIUS #10 Trix van der Grinten — De kunst van het blijven spelen

Sommige mensen maken muziek. Anderen leven muziek.

Voor Trix van der Grinten is muziek nooit zomaar een vak geweest. Het is een manier van kijken, luisteren, begrijpen en vooral: doorgeven. Van een nieuwsgierig meisje dat gefascineerd raakte door de structuur van muziek tot een bevlogen musicus en docent die generaties heeft leren luisteren.

In dit bijzondere portret gaat het over talent en toewijding, maar vooral over iets wat zich moeilijk laat meten: de onverwoestbare kracht van een passie die een leven lang blijft klinken.

In één oogopslag

MakerTrix van der Grinten, zangeres, musicus en bevlogen muziekdocent.

WerkterreinKlassieke muziek, zang, muziekonderwijs en de ontwikkeling van muzikaal talent.

AchtergrondGeboren in Amerika, opgegroeid in Zuidlaren. Al jong gefascineerd door de structuur, schoonheid en zeggingskracht van muziek.

SpecialismeMuziek doorgronden, interpreteren en overbrengen. Mensen helpen hun eigen muzikale stem te ontdekken. Blokfluit, piano en zang.

Unfair advantageEen uitzonderlijk muzikaal gehoor, nieuwsgierigheid en het vermogen om in anderen talent te herkennen dat zij zelf nog niet kennen.

AmbitieBlijven doorgeven wat muziek haar een leven lang heeft gegeven. Niet alleen kennis en techniek, maar vooral de vreugde van het ontdekken.

Over muziek, moed, onzekerheid en de wonderlijke rijkdom van een leven dat je met anderen deelt.

Er zijn mensen die hun leven aan de muziek wijden. En er zijn mensen bij wie de muziek hun leven is geworden. Trix van der Grinten behoort tot die laatste categorie.

We ontmoeten elkaar in wijkcentrum De Oever in Oudorp, vlak bij Alkmaar. Trix is met pensioen. Althans, officieel. Die middag geeft ze muziekles aan een groep ouderen. Dat doet ze met een vanzelfsprekendheid alsof er geen andere manier bestaat om een middag door te brengen.

Ze begint met Vivaldi. Niet zomaar met een stukje muziek, maar met het verhaal erachter. Hoe de componist in De vier jaargetijden de winter hoorbaar wilde maken. Hoe hij zijn violisten liet spelen met het hout van de strijkstok in plaats van met de paardenharen, om de venijnige kou bijna tastbaar te maken.

Trix vertelt. Vraagt. Luistert. Legt nog eens uit. De deelnemers luisteren aandachtig en worden uitgenodigd om mee te denken, mee te zingen en vooral mee te doen. Eerst in canon, daarna in quodlibet, waarbij verschillende melodieën wonderlijk genoeg tegelijkertijd kunnen klinken. En dan gebeurt iets onverwachts: Trix krijgt zelfs enkele deelnemers zover om de Driekusman te dansen.

Er wordt gelachen. Gezongen. Bewogen.

Bijna een uur lang laat ze mensen iets ervaren wat zo gemakkelijk verloren gaat wanneer we ouder worden: het plezier van iets nieuws ontdekken. Niet één deelnemer wordt overgeslagen. Ieder antwoord krijgt aandacht. Ieder beetje vooruitgang een compliment. Ze heeft oog voor wat iemand wel kan, niet voor wat iemand niet meer kan.

Trix is een aandachtige docent. Maar dat woord schiet eigenlijk tekort. Hier staat iemand voor wie het doorgeven van kennis geen beroep is, maar een levenshouding.

Een jeugd vol muziek, zonder dat iemand het zo bedoelde

Trix wordt in Amerika geboren als dochter van Nederlandse ouders. Haar vader, een begaafd natuurkundige, wordt kort na de oorlog naar de Verenigde Staten gehaald. Wanneer Trix vier jaar is, verhuist het gezin naar Zuidlaren. Vader wordt hoogleraar natuurkunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. In Zuidlaren is volgens Trix weinig te beleven. Dus luistert ze naar de radio. Veel radio. Vooral klassieke muziek.

Wat ze dan nog niet beseft, is dat ze ondertussen iets wezenlijks leert. Niet alleen luisteren naar melodieën, maar onbewust de structuur van muziek begrijpen. Hoe een compositie wordt opgebouwd. Hoe verschillende stemmen zich tot elkaar verhouden. Hoe klanken betekenis krijgen.

Ze krijgt zes jaar blokfluitles. Daar kijkt ze nu met enige scepsis op terug. De blokfluit is goedkoop, jazeker, maar bepaald geen ideaal instrument voor de ontwikkeling van de fijne motoriek van jonge kinderen. Al kun je er uitstekend volksliedjes op spelen. Het tekent Trix dat ze ook haar eigen muzikale opvoeding met een kritische blik beschouwt. Niets is heilig omdat het nu eenmaal zo hoort.

Thuis is het ondertussen een opmerkelijke wereld. Er hangt radicale kunst aan de muur, werk dat we tegenwoordig misschien outsider art zouden noemen, naast Japanse erotische schilderijen. Maar boeken zijn er nauwelijks. Een docent Nederlands die op huisbezoek komt, is verbaasd. Hoe kan een meisje met zo'n overduidelijk schrijftalent opgroeien in een huis zonder boeken?

Want Trix schrijft. Rijmpjes, verhalen, gedichten. Woorden komen bij haar kennelijk net zo gemakkelijk tot leven als muziek. Wellicht is dat wel haar eerste ontdekking: talent trekt zich weinig aan van de omstandigheden waarin het ontstaat.

Hoofd en handen. Is dat alles?

Halverwege ons gesprek doet Trix een uitspraak die me bijna van mijn stoel doet vallen. "Muziek is niet creatief. Het is een reproducerende kunstvorm. Eigenlijk een ambacht." Ze zegt het zonder aarzeling. Wie muziek uitvoert, reproduceert volgens haar in de eerste plaats iets wat een ander heeft bedacht. Je wordt opgeleid om het steeds beter te doen. En krijgt dus voortdurend te horen wat er niet goed gaat.

Maar componeren dan? Is dat niet bij uitstek scheppend? Dat nuanceert de zaak enigszins. Toch houdt ze vol dat voor uitvoerende musici uiteindelijk drie dingen centraal staan: je hoofd, hart en je handen. That's it.

Ik kijk naar haar en denk aan haar eigen leven. Aan dat van haar echtgenoot Hen van der Grinten, de gelauwerde hoboïst met een Prix d'Excellence, medeoprichter van het Gemini Quartet en afkomstig uit een familie waarin muziek en beeldende kunst diep verankerd zijn. Aan al die jaren van studeren, repeteren, optreden en lesgeven.

Zou je werkelijk een leven aan de muziek kunnen wijden als het niet ook een scheppende daad was?

Gaat het hier om iets anders? Om de bescheidenheid van een vakvrouw die geen behoefte heeft zichzelf kunstenaar te noemen. Die weet hoeveel werk er schuilgaat achter iets wat voor een toehoorder als vanzelfsprekend klinkt.

En is dat niet een vorm van genialiteit op zichzelf?: zo goed worden in iets dat je niet langer hoeft te bewijzen hoe bijzonder het is.

De stille kracht

Trix vertelt hoe ze als jong meisje het ouderlijk huis in Groningen ontvlucht. Ze solliciteert naar een baan in een bejaardentehuis in Scheveningen. Daar vindt ze, tot haar grote vreugde, aansluiting bij mensen uit de Indische gemeenschap. Een wereld gaat open. Ze spreekt over de stille kracht. Over het magische dat zich niet laat bewijzen, maar dat er volgens haar wel degelijk is. In ontmoetingen. In mensen. In toevalligheden die achteraf nauwelijks toevallig lijken. "Je moet ervoor openstaan. Dat hebben we onszelf behoorlijk afgeleerd.” Ze zegt het alsof het de gewoonste zaak van de wereld is.

Het werk in Scheveningen brengt haar niet alleen culturele verrijking, maar ook iets heel praktisch: financiële onafhankelijkheid. Dat is een les die ze jonge musici en makers nadrukkelijk wil meegeven.

Img 7492 2

Zorg dat je financieel zelfstandig bent.

Niet omdat geld zo belangrijk is, maar omdat vrijheid dat wel is. Want wie volledig afhankelijk wordt van de opbrengsten van zijn talent, kan zomaar de vrijheid verliezen om dat talent werkelijk te ontwikkelen. Trix kent de wereld van de kunst van binnenuit. Ze behaalt het ene pedagogische diploma na het andere. Aan het conservatorium in Alkmaar ontmoet ze Hen, haar latere echtgenoot. Zijn familie is verbonden met de beroemde Andriessens, een geslacht van componisten, musici en beeldend kunstenaars. Ze weet wat toewijding vraagt. En wat die oplevert. "Vergeet dat je er rijk van wordt", zegt ze over een leven in de muziek. "De uitzonderingen daargelaten.” Dan volgt de zin die eigenlijk alles samenvat:

"Je kunt je wel rijk voelen."

De onzekerheid hoort erbij

Trix is niet iemand van geruststellende adviezen. Wie haar vraagt wat een jong talent moet doen om te slagen, krijgt geen romantisch verhaal over dromen najagen en vooral in jezelf geloven. Althans, niet zonder voorwaarden.

Wie wil excelleren, moet accepteren dat hij de controle nooit helemaal in handen heeft. Dat het proces van leren nooit ophoudt. Dat je jezelf voortdurend ter discussie moet stellen. Onzekerheid is geen tijdelijke hindernis op weg naar meesterschap. Onzekerheid hoort bij het meesterschap. En dan…., dan is er de humor, haar belangrijkste raad?

Blijf lachen. Juist wanneer je onderuitgaat. Zie de komische kant van je mislukkingen. Neem je werk serieus, maar jezelf niet te veel. Want vallen zul je. Vaker dan je lief is. Wat haar bovendien bezighoudt, is onze neiging alles en iedereen in een hiërarchie te plaatsen. Beter. Hoger. Succesvoller. Belangrijker. De kunstwereld is daar niet vrij van. Integendeel.

Maar hoe meet je de waarde van een musicus? In prijzen? Applaus? Geld? Of in wat er gebeurt wanneer een ander dankzij jou iets ontdekt wat hij niet voor mogelijk had gehouden? Trix kiest onmiskenbaar voor het laatste.

Zonder sociale betrokkenheid, zonder verbinding met anderen, is het volgens haar uiteindelijk allemaal weinig waard. Kunst wordt pas werkelijk van betekenis wanneer zij iets tussen mensen teweegbrengt.

Img 7494 2

Het wonder van Trix

Aan het eind van ons gesprek keert ze terug naar iets wat haar kennelijk zelf nog altijd verbaast. Ze heeft in haar leven vaak nee gezegd. Tegen verwachtingen, tegen vanzelfsprekendheden, tegen wegen die anderen misschien verstandiger hadden gevonden. Ze heeft keuzes gemaakt, risico's genomen en ervaren dat niet alles gaat zoals je hoopt.

En toch.

Ondanks alles beleeft ze nog altijd een intens plezier aan muziek maken. Aan gedichten schrijven. Aan lesgeven. Aan het samen met anderen ontdekken van iets moois. Ze spreekt erover met een verwondering die niets gespeelds heeft. Alsof ze het zelf nog steeds een wonder vindt.

Ik moet denken aan wat ik eerder die middag zag. Een vrouw die officieel met pensioen is, maar niet met haar nieuwsgierigheid. Die blijft uitleggen, vragen stellen, complimenten geven. Die haar kennis niet bewaart als iets wat ze heeft verworven, maar uitdeelt als iets wat alleen waarde heeft wanneer anderen erin mogen delen. Ze hoeft niets meer te bewijzen. En toch geeft ze alles.

Dat is wat me het meest raakt aan deze ontmoeting. Niet de indrukwekkende muzikale geschiedenis, niet haar eigenzinnige opvattingen over creativiteit, zelfs niet haar levenslange toewijding. Maar dat ze na al die jaren nog steeds zoveel plezier kan beleven aan het plezier van een ander.

Ik zie haar weer voor me, in dat wijkcentrum in Oudorp. Tussen de stoelen, de stemmen en de mensen die zich even geen zorgen hoeven te maken over hun leeftijd, hun beperkingen of hun plaats in de wereld. Ze zingen. En even later dansen ze. Niet omdat het moet. Omdat Trix hen heeft laten voelen dat het nog kan.

Aan jonge makers zou ik daarom één gedachte uit dit gesprek willen meegeven: laat je niet wijsmaken dat jouw waarde wordt bepaald door de plek die anderen je in hun rangorde geven. Blijf leren, blijf twijfelen, zorg voor je onafhankelijkheid en verlies vooral de mensen om je heen niet uit het oog.

En geloof in jezelf. Niet omdat succes gegarandeerd is, maar omdat niemand anders dat geloof voor je kan dragen. Bestaat het grootste talent uiteindelijk niet uit wat je zelf kunt maken? Maar uit wat je in anderen tot leven weet te brengen.

Dat is het genie van Trix. En dat blijft klinken, lang nadat de muziek is afgelopen.

 

 

 

 

 

 

Peter Guido de Boer Redactie

Redactie en andere creatieven schrijven regelmatig voor Oddny.

"Word vandaag lid van onze community"
Oddny

Edit Content