AI neemt het instapwerk over — en niemand voelt zich nog verantwoordelijk
Voor Oddny.eu spreken we met Marije de Haas, head of programme, master digital design Amsterdam University of Applied Sciences over een ongemakkelijke realiteit in de creatieve sector. Design- en architectenbureaus nemen steeds minder stagiairs en junioren aan. Niet omdat er geen talent is maar omdat dat talent simpelweg minder nodig lijkt. AI doet het werk. Snel, goedkoop en zonder leercurve. Maar daarmee verdwijnt iets fundamenteels: het begin van een carrière.
De instroom droogt op (en niemand grijpt in)?
“Jarenlang draaide de bureauwereld op een ogenschijnlijk vanzelfsprekende piramide: een brede basis van juniors, daarboven mediors en aan de top een compacte groep seniors. Die structuur staat inmiddels onder druk en brokkelt in rap tempo af.
Wat ooit het instapwerk was, de motor van ontwikkeling en talentopbouw, wordt in hoog tempo geautomatiseerd. Variaties genereren, schetsen uitwerken, visualisaties maken taken die voorheen tijd, begeleiding en jong talent vroegen, zijn nu met een enkele prompt te realiseren. De impact reikt verder dan efficiëntie alleen. Het fundament van de sector verschuift. Minder stages. Minder starters. Minder natuurlijke doorstroom. Daarmee komt niet alleen de instroom van talent in het gedrang, maar ook het leerpad waarlangs vakmanschap zich traditioneel ontwikkelde.
Voor bureaus raakt dit aan een bredere maatschappelijke vraag: hoe leiden we nog nieuwe generaties op als het begin van de leercurve verdwijnt? En wat betekent dat voor de toekomst van het vak, de diversiteit van perspectieven en de veerkracht van de sector als geheel? Juist daarom is het opvallend stil. Terwijl de veranderingen fundamenteel zijn, blijft een collectief antwoord vooralsnog uit.”
Efficiëntie wint. Vakmanschap verliest?
“Wat we zien, is geen plotselinge revolutie maar een stille verschuiving. Efficiëntie wordt geoptimaliseerd, maar vakmanschap wordt uitgehold. Want waar leer je het vak nog, als het “oefenterrein” verdwijnt? Zonder ruimte om fouten te maken, zonder herhaling, zonder het langzaam opbouwen van gevoel en oordeel, ontstaat een generatie die moet presteren zonder ooit echt te hebben mogen leren. Dat is geen innovatieprobleem. Dat is een opleidingsprobleem.”
Een vergeten verantwoordelijkheid?
“Hier wringt het echt. Want wie voelt zich nog verantwoordelijk? Bureaus optimaliseren op snelheid en marge, en zien opleiden steeds vaker als kostenpost. Opleidingen blijven ondertussen grotendeels opleiden voor een wereld die razendsnel verandert. En studenten? Die moeten zichzelf opnieuw uitvinden, zonder duidelijk beginpunt of richting. De traditionele keten, leren, instromen, doorgroeien, is niet alleen aan het veranderen. Hij is op sommige plekken simpelweg verdwenen.”
Tijd voor een nieuwe deal tussen onderwijs en praktijk?
“Als de klassieke route verdwijnt, moet er iets voor in de plaats komen. Niet als experiment aan de rand, maar als kern van hoe de sector zichzelf organiseert. Dat vraagt om andere vragen dan we gewend zijn. Niet alleen wat een student moet kunnen, maar ook hoe het werkveld ingericht is om die ontwikkeling mogelijk te maken.
Hoe verhoudt inhoudelijke verdieping zich nog tot directe marktvoorbereiding? In hoeverre zijn bureaus bereid om opnieuw een rol te spelen in het opleiden van talent? En waarom blijft de dialoog tussen opleiding en praktijk zo vaak incidenteel, in plaats van structureel? Zonder die herijking blijft iedereen optimaliseren binnen zijn eigen bubbel—en wordt het probleem alleen maar groter.”
Van hiërarchie naar ecosysteem?
“Misschien moeten we stoppen met denken in lineaire carrières. De klassieke ladder, van junior naar senior, verliest zijn vanzelfsprekendheid. Wat ervoor in de plaats komt, lijkt diffuser maar ook rijker. Jonge ontwerpers die zich organiseren buiten traditionele bureaus. Hybride leer-werkvormen waarin AI geen vervanger is, maar onderdeel van het proces. Praktijken die minder draaien om hiërarchie en meer om samenwerking. In zo’n systeem verschuift ook de rol van de ontwerper zelf. Niet alleen maker, maar ook initiatiefnemer. Niet alleen uitvoerder, maar ook ondernemer.”
De echte vraag!
“De discussie over AI gaat vaak over wat we winnen.
Maar dit is wat we dreigen te verliezen: een generatie die het vak nooit écht heeft kunnen leren.
Dus de vraag is niet óf AI het instapwerk overneemt.
De vraag is: wie neemt dan nog de verantwoordelijkheid om ontwerpers op te leiden?”