PROOF OF GENIUS #03 — INCLUSIE Een museum dat je kunt voelen en horen

In één oogopslag

Maker
Valentijn van Harn, student Communication & Multimedia Design (CMD), Amsterdam University of Applied Sciences (HvA).

Specialisatie
UX Design, toegankelijkheid en inclusieve ervaringen.

Project
National Gallery Soundscapes – een inclusieve museumervaring die met zorgvuldig ontworpen geluid bezoekers met autisme, ADHD en andere vormen van neurodiversiteit helpt kunst met meer rust, focus en toegankelijkheid te beleven. Ontwikkeld voor de National Gallery in Londen.

Stage
Fabrique – waar hij werkte aan culturele projecten en ontdekte hoe design maatschappelijke impact kan hebben.

Erkenning
Geselecteerd voor de Golden Dot Awards met National Gallery Soundscapes.

Ambitie
Digitale producten en culturele ervaringen ontwerpen die toegankelijk zijn voor iedereen en aantoonbaar maatschappelijke waarde toevoegen.

Het probleem: een museum is niet voor iedereen een rustige plek

Voor de meeste mensen is een museum een plek om even stil te staan. Maar voor bezoekers met autisme, ADHD of andere vormen van neurodiversiteit kan dezelfde ruimte juist overweldigend zijn. Echo's, voetstappen, geroezemoes en voortdurend bewegende bezoekers maken het lastig om volledig in een kunstwerk op te gaan.

Musea organiseren soms speciale rustige momenten, maar volgens Valentijn is dat niet de oplossing.

"Toegankelijkheid moet er altijd zijn. Niet alleen tijdens een speciaal tijdslot."

Juist daar begint zijn afstudeerproject. Niet bij de vraag hoe bezoekers zich moeten aanpassen aan het museum, maar hoe het museum zich kan aanpassen aan verschillende bezoekers.

De aanpak: eerst begrijpen hoe mensen een museum beleven

Tijdens zijn stage bij Fabrique ontdekt Valentijn dat hij het meeste plezier haalt uit projecten met maatschappelijke impact. Voor zijn afstuderen kiest hij daarom de National Gallery in Londen als casus.

Zijn ontwerp begint niet achter een scherm, maar in het museum zelf. Hij spreekt experts en bezoekers, observeert gedrag en ervaart ook persoonlijk hoe overweldigend de akoestiek kan zijn. Op basis daarvan ontwikkelt hij vier verschillende bezoekersprofielen, elk met hun eigen behoeften, verwachtingen en gevoeligheden.

Sommige bezoekers willen vooraf precies weten wat hen te wachten staat. Anderen ontdekken liever zelf, maar raken sneller afgeleid of voelen zich bezwaard om langer bij een kunstwerk stil te staan. Niet de diagnose staat centraal, maar de ervaring van de bezoeker.

De oplossing: National Gallery Soundscapes

Die inzichten leiden tot National Gallery Soundscapes

Via een eigen koptelefoon of oordopjes worden bezoekers begeleid door een zorgvuldig ontworpen geluidsomgeving. Niet om kunst uit te leggen, maar om storende prikkels naar de achtergrond te brengen.

Terwijl bezoekers door het museum lopen, verandert het geluid mee met de ruimte. Bij een schilderij verdwijnen echo's en geroezemoes geleidelijk naar de achtergrond, terwijl natuurlijke geluiden uit het kunstwerk juist hoorbaar worden. Door deze vorm van sensory masking ontstaat meer rust, meer concentratie en uiteindelijk een intensere kunstervaring.

Het concept ontstond niet als eerste idee. Valentijn werkte meerdere richtingen uit, testte ze en koos uiteindelijk voor de oplossing die de meeste waarde toevoegde voor de gebruiker.

"Ik heb in vijftien jaar afstudeerders nog nooit zo'n indrukwekkend en uitgedacht project gezien.” Simone de Droog,

De impact

Artwork Soundscapes werd geselecteerd voor de Golden Dot Awards, de jaarlijkse presentatie van de beste afstudeerprojecten van CMD.

Voor Valentijn kwam die erkenning onverwacht. Pas toen de jury zijn werk besprak, realiseerde hij zich hoeveel betekenis het project inmiddels had gekregen.

Misschien nog belangrijker dan de prijs is wat het project laat zien: toegankelijkheid hoeft geen aparte voorziening of uitzondering te zijn. Goed ontwerp maakt een ervaring beter voor iedereen.

De maker: vakmanschap als uitgangspunt

Waar veel gesprekken tegenwoordig over AI gaan, spreekt Valentijn liever over vakmanschap.

Hij gebruikt AI graag om snel ideeën te verkennen, maar de kwaliteit van een ontwerp ontstaat volgens hem nog altijd door onderzoek, keuzes maken en ontwerpen.

"Ik haal mijn identiteit uit mijn craft. Zelf ontwerpen, zelf maken en grip houden op het hele proces vind ik belangrijk."

Over vijf jaar ziet hij zichzelf nog steeds werken aan projecten die cultuur toegankelijker maken en maatschappelijke waarde toevoegen. Of dat als freelancer is of binnen een ontwerpbureau, maakt hem minder uit dan de vraag of zijn werk daadwerkelijk iets betekent voor mensen.

Waarom dit ertoe doet

Veel innovaties draaien om snelheid, efficiëntie of nieuwe technologie. Artwork Soundscapes laat een andere kant van design zien. Niet technologie om de technologie, maar technologie die menselijke verschillen serieus neemt.

Dat is precies waar inclusief ontwerpen over gaat: niet vragen of mensen zich kunnen aanpassen aan een systeem, maar systemen ontwerpen die ruimte maken voor verschillende manieren waarop mensen de wereld ervaren.

Proof of Genius laat zien dat de ontwerpers van morgen niet alleen mooiere producten maken, maar ook een samenleving waarin meer mensen daadwerkelijk kunnen meedoen.