PROOF OF GENIUS #03 — INCLUSIE Een museum dat je kunt voelen en horen

In één oogopslag

Het probleem: kunst die je moet kúnnen zien

Een museumbezoek leunt bijna volledig op één zintuig. Kijken, lezen, nog eens kijken. Voor wie blind of slechtziend is, blijft er van de kunstervaring weinig over een audiotour beschrijft hooguit wat anderen zien. Toegankelijkheid wordt in de culturele sector bovendien vaak versmald tot een hellingbaan bij de ingang, terwijl de inhoud zelf ontoegankelijk blijft. Precies daar begint dit project.

De aanpak: eerst snappen, dan bouwen

„Een goed ontwerp begint niet in Figma, maar met onderzoek”, zegt Valentijn van Harn. „Als je die stap overslaat, maak je misschien iets dat er strak uitziet, maar totaal niet werkt voor de mensen die het gebruiken.” Zijn vertrekpunt is altijd dezelfde vraag: wat is nou eigenlijk het échte probleem?

Voor zijn afstudeerstage deed hij een specialisatieproject over interactie via verschillende zintuigen, en bij de onderzoeksgroep Responsible IT van de HvA ging hij daarmee verder. Geen aannames achter een beeldscherm: hij ontwikkelde prototypes rond zintuiglijke ervaringen en testte die met gebruikers in een museum. Vastlopen hoorde erbij  en dat is precies het punt: „brainstormen, vastlopen, opnieuw beginnen en onverwachte ideeën ontdekken horen er allemaal bij. Juist daar ontstaan vaak de beste ontwerpen.” Theorie geeft daarbij houvast: kennis over kleur, designprincipes en onderzoek helpt betere keuzes maken.

De oplossing: voelen en horen wat je niet kunt zien

Het resultaat: prototypes waarin haptische interactie, gevoel via aanraking en voice interfaces de visuele laag van het museum vervangen of aanvullen. De bezoeker ervaart het werk via de handen en het gehoor, in plaats van via beschrijvingen uit de tweede hand. „Best ingewikkeld, maar juist daardoor werd het alleen maar leuker.”

De impact

Het project werd geselecteerd voor de Golden Dot Awards, de jaarlijkse showcase van de beste CMD-projecten. „Dat had ik echt totaal niet verwacht.” De selectie gaf hem een flinke confidence boost en bevestigde dat hij op de goede weg zit en zette een ontwerpvraag over inclusie op het podium waar normaal de mooiste pixels winnen. Minstens zo belangrijk: de prototypes zijn getest met echte gebruikers in een museumcontext, binnen een onderzoeksgroep (Responsible IT) die verantwoorde technologie als opdracht heeft.

“Ik heb in 15 jaar afstudeerders nog nooit zo’n indrukwekkend en uitgedacht project gezien”, Simone Droog.

De maker: de vraag achter de vraag

Bij CMD aan de HvA draait het om meer dan mooie schermen: kritisch nadenken, onderzoek doen en dingen ontwerpen die écht iets toevoegen en dat past Valentijn precies. Hij vindt het fascinerend hoe design gedrag beïnvloedt: een knop, een kleur of een melding lijkt een detail, maar kan onbewust bepalen welke keuzes iemand maakt. „Je kunt gedrag sturen zonder dat mensen het doorhebben.” Juist daarom weegt ethiek zwaar: hij kijkt bewust naar extreme scenario’s niet omdat hij slechte bedoelingen verwacht, maar omdat goed ontwerp daartegen bestand moet zijn. „Je gaat ineens heel anders nadenken: wie zou dit kunnen misbruiken, en hoe voorkom je dat?”

Over AI is hij nuchter: een slimme assistent, geen vervanger. „AI helpt je sneller werken, maar zodra je gebruikers niet meer spreekt of onderzoek overslaat omdat AI het wel ‚weet’, ga je ontwerpen op aannames. En dat is precies waar het misgaat.” Op de vraag wat designers hebben en AI niet: „Wij hebben iets wat AI nooit heeft: intrinsieke motivatie. We maken dingen omdat we vinden dat ze zouden moeten bestaan — niet omdat iemand een prompt heeft ingevoerd.”

Zelf omschrijft hij zich als nieuwsgierig en leergierig; binnen CMD herkent hij zich het meest in de Homo Universalis — breed geïnteresseerd, steeds nieuwe skills, niet bang buiten de comfortzone te stappen. „Fouten maken hoort erbij. Daar leer je juist van.” Naast zijn studie werkt hij aan 3D-modelling, animatie en programmeren; van feedback wordt hij naar eigen zeggen alleen maar beter. En straks? De Gemeente Amsterdam trekt (producten die miljoenen mensen gebruiken), een kleiner designbureau ook (creativiteit en afwisseling) en ooit combineert hij dat het liefst met freelancen. „Uiteindelijk zijn het nog steeds mensen die bepalen wat er gemaakt wordt en waarom.”

Waarom dit ertoe doet

Dit is wat creatieven doen met een maatschappelijk probleem: niet beginnen bij de techniek, maar bij de mens die wordt buitengesloten en dan de ervaring zelf herontwerpen. Inclusief ontwerp is geen bijvangst van de creatieve sector; het is haar economische en maatschappelijke kern. Proof of Genius laat het zien, case voor case.

→ Lees hoe een paar seconden vertraging online haat doorbreekt — Proof of Genius #01.

→ Lees hoe ontwerpen begint met begrijpen — Proof of Genius #04.